DEPREM VE D��ER B�Y�K FELAKETLER�N RUHSAL D�NYAMIZA ETK�LER�

B�y�k Marmara Depreminin �zerinden 2,5 y�l ge�mi� bulunmakta. O gece �stanbul' da olanlarda olmayanlarda, ertesi geceler ev d���nda kalan ya da kalmayanlar da ne ko�ullarda olursa olsunlar zor g�nler ya�ad�lar ve yasamaktalar.

Tabii ki depremde ailesi ya da yak�nlar�n� kaybedenler, islerini, evlerini kaybedenler bu durumu di�er ki�ilerden �ok daha yo�un olarak yasad�lar.

Modern , konforlu ve pahal� binalar�n domino ta�lar� gibi birbirinin �zerine y���lmas�, o unutulmas� olanaks�z koku, �ad�rlarda oturan insanlar, yardim kuyruklar�nda toplanan �ok say�da ki�inin g�r�nt�leri ve �aresizlik, t�kenmi�lik, g�zlerdeki korku ifadeleri, sinir krizleri , siren sesleri ... Unutulacak �eyler de�iller.

Depremden hemen sonra Avc�lar

�stanbul deprem b�lgesinde �stanbul Sa�l�k M�d�rl���'n�n deprem sonras� g�r�len psikiyatrik sorunlar�n ��z�m�ne y�nelik olu�turdu�u iki ayr� merkezde d�rt psikiyatrisi , bir hem�ire ve bir personel ile �cretsiz hizmet vermeye ba�lad�.

Ki�iler depremi takiben ilk olarak �ocuklar�n�n yan�na ko�mu�lard�. Ancak bu onlar�n yanlar�na gidi� sekli o denli kendini kaybetmi��esine olmu�tu ki, ���l�klar atarak , yo�un korku ile dolu bir �ekilde olmu�, �ocuklar depremin kendisinden �ok, ailelerinin bu a��r� tepkileri ile olaydan etkilenmi�lerdi.

Kimisi o an k�yametin koptu�unu zannetmi�ti. Baz� ki�iler o an donup, kalm��, ne konu�abilmi�, ne de herhangi bir eylemde bulunabilmi�lerdi.

�o�u ki�i en yak�n akrabalar�n�n yan�na ko�up, onlar�n sa�l�k haberlerini almak i�in zamanla yar��m��lard�. Bay�lanlar ve sinir krizleri ge�irenler oldu.

�nsanlar enkaz �al��malar�na kat�lamaman�n , yak�nlar� olup de sa� kalanlar ise yasad�klar� i�in su�luluk duygular� i�ine girdiler.

Baz� ki�iler bu afetin isledikleri g�nahlar ve kotu al��kanl�klar� nedeniyle kendi baslar�na geldi�i d���ncesi i�indeydiler.

Baz� ki�iler o anda ne yapt�klar�n� daha sonra hat�rlam�yorlard�. Yatt�klar� odalara, evlerine hatta kimisi �stanbul il s�n�rlar�na girerken bile yo�un gerilim yasad�lar.

* Bu nedenle ge�ici bir sure �ehri terlettiler.
Ancak bu onlar�n rahats�zl�klar�n� dindiremedi.

��nk� olay� de kafalar�nda g�t�rm��lerdi, do�al olarak.
*Gece r�yalar�nda yasad�lar, en ufak sesten irkildiler.
*Olay g�zleri �n�nden gitmedi.
*TV yi seyrederken sanki depremi en canl� hali ile tekrar yas�yor hissettiler.

*Bu nedenle ki�iler haberlerden ve deprem konu�malar�ndan ka��nd�lar.
*Enkazl� yerlerden ge�memek i�in yollar�n� de�i�tirdiler, oralara bakmamaya �al��t�lar.
*Dikkatleri da��ld�, dalg�nl�k, kendine ise verememe g�zlendi.
* Deprem olmasa bile sallan�yor hissettiler.
* Baz�lar� evlerine sallanan �eyler ast�, g�zleri hep avizelerdeydi.
*Uykular� bozuldu, �o�u, depremin oldu�u saat olan gece 03 e dek uyuyamad�.
*Anne ve babalar d�n���ml� olarak geceleri n�bet tuttu.
*Annelerdeki en b�y�k kayg�, kendilerinden �ok �ocuklar�na bir �ey olaca�� y�n�ndeydi.
* Her gece deprem kabuslar� ve uykuda s��ramalarla uyand�.
* Eskiden zevk ald�klar� �eylere bile ilgisiz kald�lar,hayattan beklentileri kalmad� ve her �ey birden anlams�z ve bos geldi.
*Gelece�e y�nelik plan yapmaz oldular.
*��lerine kapand�lar.
*A�lamak isteyip a�layamad�lar.
*K�saca robot gibi hissiz ve hareketsiz kald�lar belli bir s�re.

Bu donem psikiyatride akut stres bozuklu�u olarak adland�r�l�r ve suresi 1 aya dek uzayabilir.

Bu donemi takiben baz� ki�ilerde yak�nmalar daha da uzad�.
Ki�iler yo�un bir �aresizlik, korku i�ine girmi�lerdi.

Depremle ilgili her s�ylenene inan�yor, hatta baz�lar� deprem otoritesi konumundaki jeolog ve di�er bilim adamlar�na kars� k�zg�n bir tav�r ald�lar.

Bunlardan bir k�sm� seviliyor , bir k�smi sevilmiyor konuma geldiler.
S�yledikleri olumlu ya da olumsuz �eyler bunda etkili olmu�tu.

�ocuklar oyunlar�nda kurtarma timi rollerini �stlendi, �izdikleri resimler y�k�nt�lar�, �ad�rlar� konu al�yor ve �nceden �izdikleri renkli resimler , yerlerini daha soluk renklerle yap�lm�� daha �zensiz �izimlere b�rak�yordu.

* �ocuklar daha kavgac�, daha �rkek oldular. Tek baslar�na yatamamaya, kekelemeye, idrar ka��rmaya, karanl�kta kalamamaya ba�lad�lar.
* Okul ba�ar�lar� du�tu.
* Evlerine girmek istemediler, tek baslar�na tuvalete gidemez oldular.
* Tik davran��lar� ortaya ��kt�, yemek yemeye ilgileri azald�.

B�y�klerse ise deprem an�lar�, en ufak hat�rlat�c� olayda g�z �n�ne geldi.
*Gece 03 uykusuzlu�u devam ediyor, ki�iler denizin renginin de�i�mesi, havan�n s�cakl���, k�pek sesleri, ku�lar�n kanat ��rpmalar�n� tehlike i�areti olarak alg�lad�lar ve s�ylentiler a��zdan a��za yay�ld�.
*Ki�iler pek �ok �eye kars� ilgisiz oldular.
*Cinsel isteksizlik te �nemli boyutlara varm��t�.
*�zellikle kad�nlarda o esnada deprem olur da g�nahkar olarak oluruz seklinde d���nceler nedeniyle eslerinden ayr�, �ocuklar� ile yatmalar ba�lad�.
*Baz� ki�ilerde deprem gerilimini asmak i�in alkol kullan�m� �o�ald�.
*Akla gelebilecek herseyden ka��nmalar g�r�ld�.
Tuvalette ve banyoda �ok k�sa sure kalma, deniz kenar�na inmek istememe, y�ksek binalara, kalabal�k yerlere girmeme gazete, radyo, TV haberlerinden ka��nma gibi.
* �ok �abuk ve a��r� tepki verir hale gelindi.
Mutfak t�plerinin s�r�nerek ta��nmas� bile insanlar� ��lg�na �eviriyor, h�zl� gecen arabalar nedeniyle ��kan tozlar ki�ilerde deprem an�ndaki toz bulutunu hat�rlat�p, sinirlili�e yol ac�yordu.
*Baz� ki�ilerde ise konu�ma i�eri�i sadece depremle ilgili oluyor ve bu ki�iler �evrelerindeki ki�ilerin tepkileri ile kars�la��yorlard�.
*��lerini kaybeden, i�leri azalan, kom�ular� semtten uzakla��p yaln�z kalan insanlar daha bir i�lerine kapan�yor ve hayata kusuyorlard�. �l�m hi� onlara bu kadar yak�n olmam��t�.

��te bu belirtiler travma sonras� stres bozuklu�u olarak adland�r�l�yordu. Baz�lar�nda bu belirtiler depremden 6 ay kadar sonra ba�lad�.

Bu ge� ba�lang��l� tipi olu�turuyordu. Baz� ki�ilerde bu tabloya depresyon ve panik ataklar eklendi. Baz� ki�iler ise da��t�lan bu durumla ilgili anketlere biz hekimlere, belediyeye, h�k�mete y�nelik �fke i�eren mesajlarla kar��l�k verdiler.

Asl�nda bu da y�ksek d�zeyde olan kayg� ve gerilimlerinden �t�r� de bir k�s�m ki�iler psikiyatriste gittiklerinde �evrelerince 'deli' olarak damgalanacaklar�ndan
korktular ve yard�m almad�lar.

Kimisi psikiyatriste gitmenin bir zay�fl�k olaca��n� d���nerek gelmek istemedi, kimisi de ila�lar�n kendilerini uyu�turdu�unu d���nerek ila� almad�.
Ancak tedaviye d�zenli gelenler fayda g�rd�.

Bu tedavi �al��mas� T.C.Sa�l�k Bakanl��� �stanbul il sa�l�k M�d�rl���nce halen devam etmektedir.

Bu tetkik ve tedavi �al��mas� sonras� sa�lanan bilgi birikimi bundan sonra olmas�n� hi� temenni etmedi�imiz ba�ka felaketlerde daha etkili ve uygun tedaviler yapabilmemize olanak sa�layacakt�r.